IP Adresi Hakkında Merak Edilenler
İnternette açtığın her sayfa ağ üzerinde bir rota izler. Aynı rota, yanıtın sana geri dönmesini sağlar. IP adresi de burada devreye girer ve cihazını sayısal kimlikle tanıtır.
Bu yüzden “IP adresim nedir” sorusu sadece merak değildir. Bazen bağlantı sorunu yaşarsın, bazen de bir servise erişim kuralı koyarsın. Ayrıca dış dünyada görünen adresi bilmek, geri dönüş trafiğini takip etmeyi kolaylaştırır.
Evde telefon, dizüstü ve TV aynı yönlendiriciye bağlanır. Bu kez her cihaz yerel ağda ayrı bir özel IP alır. Dışarıya bakan tarafta ise çoğu zaman tek bir genel IP görünür.
IP Adresi Nedir
IP adresi, ağa bağlı her cihazı tanımlayan sayısal etikettir. Cihazlar veri paketlerini bu etiketle yönlendirir. Yanıtlar da aynı mantıkla doğru cihaza döner.
Aslında bir web sitesine sadece IP yazarak ulaşmak mümkündür. Ancak sayıları akılda tutmak zordur. Bu yüzden alan adları devreye girer, DNS de alan adını IP’ye çevirir.
Örneğin bir mağaza sitesine girdiğinde tarayıcı önce DNS’den IP ister. Sonra o IP’ye bağlantı açar ve içeriği indirir. Yanıt genel IP adresine döner, yönlendirici de trafiği doğru cihaza yollar.
Genel IP ve Özel IP Nasıl Çalışır
Ev ve ofis ağlarında adresleme iki katmanda ilerler. İçeride özel IP’ler cihazları ayırır, dışarıda genel IP seni internette temsil eder. Böylece tek bağlantıyla birden fazla cihaz sorunsuz çalışır.
Özel IP Ev İçinde Ne Sağlar
Özel IP sadece yerel ağ içinde anlam taşır. Yönlendirici, telefon ile TV’yi bu adreslerle ayırır. Örneğin TV 192.168.1.20, telefon 192.168.1.21 kullanabilir.
IPv4 tarafında yaygın özel aralıkları RFC1918 tanımlar. Bu aralıklar 10.0.0.0 ile 10.255.255.255 arası, 172.16.0.0 ile 172.31.255.255 arası ve 192.168.0.0 ile 192.168.255.255 arasıdır. İnternet yönlendiricileri bu adreslere rota eklemez, dışarıdan doğrudan erişim beklememelisin.
Genel IP İnternette Ne Anlama Gelir
Genel IP, internet üzerindeki servislerin seni gördüğü adrestir. Arama motorunda “IP adresim” yazınca çoğu zaman bu adresi görürsün. Yönlendiricin bu IP’yi internet servis sağlayıcından alır.
NAT, yani Ağ Adresi Çevirisi, içerideki özel IP’leri tek bir genel IP altında toplar. Yönlendirici bağlantılara port bilgisi ekler ve dönüş paketlerini doğru cihaza dağıtır. Böylece aynı evde birden çok cihaz tek genel IP ile gezinebilir.
CGNAT Varsa Senaryo Nasıl Değişir
Bazen servis sağlayıcı birden fazla aboneyi aynı genel IPv4 ile internete çıkarır. Bu modele CGNAT deriz ve IPv4 adres kıtlığında daha sık görürsün. Bu yüzden port yönlendirme yapsan bile dışarıdan gelen bağlantı çoğu zaman sana ulaşmaz.
CGNAT tarafında sağlayıcı abone bölümünde sıkça 100.64.0.0 ile 100.127.255.255 aralığını kullanır. Örneğin evdeki kameraya dışarıdan erişmek istersin, istek sağlayıcı tarafında takılır. Bu noktada statik IP hizmeti ya da IPv6 ile uçtan uca erişim daha net çözüm sunabilir.
IPv4 ve IPv6 Arasındaki Farklar
Aslında IPv4 ve IPv6 aynı işi yapar, fakat adres biçimi değişir. IPv4 32 bitlik alan sunar ve noktalı dört sayı şeklinde görünür. IPv6 128 bitlik alana çıkar ve adres havuzunu büyütür.
Adres Biçimi ve Uzunluk
IPv4 adresi 203.0.113.42 gibi dört parçadan oluşur. IPv6 adresi 2001:db8:85a3::8a2e:370:7334 gibi sekiz onaltılık blokla gelir. Ayrıca IPv6 gereksiz sıfırları kısaltır ve “::” kısaltmasına bir kez izin verir.
Güvenlik duvarında kural yazarken farkı hemen görürsün. IPv4’te tek adresi hızlı yazarsın. IPv6’da ise çoğu zaman önek bazlı düşünürsün.
Adres Alanı ve Yönlendirme
IPv6’nın geniş adres alanı, daha iyi planlama şansı verir. Ağ ekipleri hiyerarşik öneklerle düzenli bir yapı kurar. Böylece yönlendirme tabloları daha sade kalır.
IPv4 dünyasında NAT neredeyse standart hale geldi, çünkü adres havuzu sınırlı kaldı. IPv6 uçtan uca iletişimi hedefler ve çoğu senaryoda NAT ihtiyacını azaltır. Yine de bazı kurumlar politika gereği farklı çeviri yaklaşımlarına bakabilir.
Broadcast Yerine Multicast Yaklaşımı
IPv4’te broadcast, aynı yerel ağdaki herkese paket gönderir. IPv6 broadcast kavramını bırakır ve multicast ile anycast kullanır. Böylece ağdaki gereksiz paket yükü azalır.
Örneğin bir cihaz komşularını bulmak için tüm ağa seslenmez. Bunun yerine ilgili multicast grubuna mesaj yollar. Özellikle kalabalık ağlarda bu yaklaşım fark yaratır.
Otomatik Yapılandırma ve Gizlilik
IPv4’te cihazlar çoğu zaman DHCP sunucusundan adres alır. IPv6’da SLAAC, cihazın kendi adresini üretmesini sağlar ve kurulum süresini kısaltır. Buna ek olarak cihaz gizlilik için geçici adresler üretebilir.
Merkezi kontrol istediğinde DHCPv6 devreye girer. Böylece DNS, alan adı arama ekleri ve bazı erişim kurallarını daha tutarlı uygularsın. Özellikle kurumsal ağlarda bu kontrol işini kolaylaştırır.
Komşu Keşfi ve Parçalama
IPv4’te cihazlar MAC adresini bulmak için ARP kullanır. IPv6, ARP yerine ICMPv6 tabanlı Komşu Keşfi mekanizmasını kullanır. Böylece adres çözümlemeyi daha modern bir yöntemle yürütür.
Paket parçalama tarafında da yaklaşım değişir. IPv4’te yönlendiriciler bazı durumlarda paketleri parçalayabilir. IPv6 ise parçalamayı uç noktalara bırakır, bu yüzden yol üzerindeki maksimum paket boyutu daha kritik hale gelir.
DNS Kayıtları ve Birlikte Çalışma
DNS, IPv4 için A kaydı, IPv6 için AAAA kaydı sunar. İstemci iki kaydı da görünce genellikle önce hızlı olanı dener. Bu yaklaşım Happy Eyeballs ile gecikmeyi düşürür.
Geçişte en yaygın yöntem çift yığın çalışmadır, çünkü cihaz iki protokolü de konuşur. Bazı ağlarda NAT64 ve DNS64 öne çıkar, mobil tarafta da 464XLAT gibi çözümler görürsün. Böylece uygulamalar altyapı koşuluna göre en sorunsuz yolu seçer.
Dinamik IP ve Statik IP Ne Zaman Tercih Edilir
Genel IP bazen değişir, bazen sabit kalır. Günlük kullanımda bunu hemen fark etmeyebilirsin. Ancak uzaktan erişim ve izin listeleri gibi konularda fark belirleyici olur.
Dinamik IP Günlük Kullanımda
Dinamik IP, servis sağlayıcının otomatik verdiği ve zamanla değişebilen adrestir. Modemi yeniden başlattığında yeni bir IP alabilirsin. Yine de sağlayıcı bazen aynı adresi korur.
Örneğin bir arkadaşın evdeki NAS cihazına bağlanmak ister ve sen IP paylaşırsın. IP değişince bağlantı kopar, bu kez yeni adresi tekrar göndermen gerekir. Ayrıca CGNAT arkasında kalırsan dışarıdan gelen bağlantı çoğu zaman içeri girmez.
Statik IP Kurumsal ve Uzaktan Erişimde
Statik IP değişmez ve öngörülebilirlik ister. Sunucu barındırma, ofise uzaktan erişim ve IP izin listeleri burada öne çıkar. Birçok servis sağlayıcı statik IPv4’ü ek hizmet olarak ücretli verir.
Somut bir örnek düşün. Bir API sağlayıcısı yalnızca belirli IP’lerden gelen istekleri kabul eder. Dinamik IP ile listeyi sık güncellersin, statik IP ile tek seferde kalıcı kural yazarsın.
E posta tarafında ters DNS uyumu da önem kazanır. Bu uyum, teslimat puanını olumlu etkileyebilir. Statik IP ile bu çizgiyi daha kolay korursun.
IP Adresimi Nasıl Öğrenirim
Genel IP ile yerel IP farklı yerlerde görünür. Bu yüzden önce hangi bilgiyi aradığını seçmelisin. Genel IP için arama motorunda “IP adresim” sorgusu pratik bir yol sunar.
Yerel IP ve ağ ayrıntıları için işletim sistemi komutları daha net sonuç verir. Ayrıca ağ geçidi ve DNS bilgilerini de aynı ekranda görürsün. Bu veriler, sorun giderirken hız kazandırır.
Windows macOS ve Linux Komutları
Komut çıktıları ağ arayüzlerini ve yerel IP’yi gösterir. Ayrıca ağ geçidi ve DNS bilgilerini de listeler. “İnternet var ama site açılmıyor” gibi sorunlarda bu detaylar işe yarar.
- Windows: "ipconfig" ve daha fazla ayrıntı için "ipconfig /all"
- macOS: "ifconfig" ve yerel IPv4 için "ipconfig getifaddr en0"
- Linux: "ip addr"
macOS’ta "ipconfig" aracı Windows’takiyle aynı işi yapmaz. Bu yüzden komut adı aynı olsa da çıktı değişir. Ayrıca WiFi arayüz adı cihazdan cihaza farklılık gösterebilir, arayüz listesini kontrol etmek işini kolaylaştırır.
IP Üzerinden Konum ve Gizlilik
IP adresi üzerinden ülke, şehir ve servis sağlayıcı gibi yaklaşık bilgiler çıkar. Kurumlar adres bloklarını bölgelere göre dağıtır ve veri tabanları bu eşleşmeleri tutar. Yine de sokak düzeyinde kesinlik beklememelisin.
Konum Neden Yaklaşık Çıkar
Konum doğruluğu veri tabanına ve çıkış noktalarına göre değişir. Örneğin mobil operatör trafiği farklı şehirlerden çıkarabilir. Bu yüzden IP seni farklı bir yerde gösterebilir.
Kurumsal ağlarda merkez çıkış modeli benzer etki yaratır. IP, gerçek konumun yerine çıkış merkezini işaret edebilir. Özellikle büyük şehirlerde birkaç ilçe sapma görmek mümkündür.
VPN ve Proxy Ne Değiştirir
VPN ya da proxy kullandığında dışarıya görünen IP, çıkış sunucusunun IP’si olur. Bu sayede web siteleri seni farklı bir ağdan gelmiş gibi görür. Öte yandan hız ve gecikme de değişebilir.
Halka açık bir ağda çalışırken VPN trafiği şifreler ve aradaki noktaları zorlar. Yine de hesap güvenliğini sadece VPN’e bağlamamalısın. Güçlü parola, çok faktörlü doğrulama ve güncel yazılımlar daha sağlam temel sunar.
IP Adresi Nasıl Değişir
IP değiştirme ihtiyacı bazen erişim kısıtından gelir, bazen de gizlilik tercihinden doğar. Yöntem, genel IP ile yerel IP arasında değişir. Ayrıca CGNAT ve statik IP gibi koşullar beklentiyi doğrudan etkiler.
Dinamik Genel IPv4 İçin
Dinamik IPv4 kullanıyorsan modemi yeniden başlatınca yeni bir IP alabilirsin. Ancak sağlayıcı bazı durumlarda aynı IP’yi korur. İnternet oturumu türü ve kiralama süresi burada belirleyici olur.
CGNAT altında “dış IP değişti” gibi görünen şey çoğu zaman çıkış havuzunun değişmesinden gelir. Fakat bu değişim dışarıdan erişim sorununu otomatik çözmez. Uzaktan erişim hedefin varsa statik IP ya da IPv6 planı daha net ilerler.
Yerel IP İçin
Yerel IP’yi cihazdan manuel atayabilirsin, ancak çakışma riski doğar. Aynı IP’yi iki cihaza verirsen bağlantı kopmaları yaşarsın. Bu yüzden yönlendiricide DHCP rezervasyonu daha güvenli bir yol sunar.
Örneğin yazıcıya her zaman aynı IP’den erişmek istersin. DHCP rezervasyonu yazıcıya sabit bir yerel IP verir. Ayrıca yönlendirici aynı adresi başka cihaza dağıtmaz.
Statik IP İçin
Statik IPv4 ya da IPv6 değişikliği için servis sağlayıcıyla ilerlersin, çünkü adresi o yönetir. Ters DNS gibi işlemler de çoğu zaman sağlayıcının paneli ya da desteği üzerinden yürür. Kurumsal kullanımda IP planını baştan kurmak işini kolaylaştırır.
E posta sunucusu örneğinde ters DNS tutarlılığı teslimat kalitesini etkileyebilir. Statik IP ile bu tutarlılığı daha rahat korursun. Ayrıca erişim listeleri ve izleme sistemleri sabit kimlikle daha düzenli çalışır.
VPN Proxy ile Dış IP
VPN ya da proxy dış dünyaya görünen IP’yi hızlıca değiştirir. Bu yöntem konum bazlı erişimde ve gizlilik ihtiyacında işe yarar. Ancak hizmet seçerken log politikası ve güvenlik yaklaşımına da bakmalısın.
IP adresi, internetin yön bulma sisteminde temel rol oynar. Genel IP dış dünyaya açılan kimliğini temsil eder, özel IP ise yerel ağdaki düzeni kurar. İkisi birlikte çalışınca ev ağı rahatlar ve trafik doğru yere ulaşır.